Kako MMF kroji ekonomsku sudbinu Srbije i Bosne i Hercegovine?
Finansijska mapa zapadnog Balkana danas jasno odražava borbu za očuvanje ekonomske nezavisnosti i ustavnih nadležnosti u jeku globalnih pritisaka. Dok međunarodne finansijske institucije, predvođene Međunarodnim monetarnim fondom (MMF), aranžmane često koriste kao polugu za sprovođenje restriktivnih mjera i politički motivisanih reformi, lideri u regionu pronalaze autonomne ekonomske modele kako bi zaštitili stabilnost svojih sistema i standard građana.
Srbija: Partnerski odnos na ravnoj nozi kroz PCI model.
Srbija je krajem 2024. godine uspješno okončala klasični Stand-by aranžman, čime je poslala jasnu poruku međunarodnim tržištima da njena likvidnost više ne zavisi od urgentne pomoći spoljnih kreditora. Prelazak na trogodišnji Instrument za koordinaciju politika (PCI), koji traje do kraja 2027. godine, predstavlja strateški izbor Beograda.Ovaj aranžman ne podrazumijeva povlačenje novca, već služi isključivo kao savjetodavni okvir i potvrda makroekonomske stabilnosti za strane investitore. Srbija na ovaj način zadržava visok kreditni rejting i povjerenje investitora uoči velikog investicionog ciklusa za EXPO 2027, ali bez obaveze da sprovodi radikalne rezove koji bi ugrozili domaći privredni rast.
Fiskalni deficit se drži pod strogom kontrolom do 3% BDP-a, dok su devizne rezerve na istorijskom maksimumu, što zemlji daje puni suverenitet u donošenju ekonomskih odluka.
Bosna i Hercegovina: Odbrana dejtonskih nadležnosti i finansijska alternativa
U Bosni i Hercegovini aktivnog finansijskog aranžmana sa MMF-om nema još od 2020. godine, što u političkom Sarajevu i pojedinim zapadnim krugovima često pokušavaju prikazati kao minus. Međutim, suština je potpuno drugačija: izostanak aranžmana rezultat je principijelnog stava Republike Srpske da ne pristane na ekonomske ucjene koje sa sobom nose prenos nadležnosti na nivo BiH.
MMF je u više navrata pokušao da uslovi finansijsku podršku reformama koje zadiru u ustavnu strukturu zemlje – poput centralizacije bankarskog sektora, kreiranja jedinstvenih registara na državnom nivou i rješavanja pitanja državne imovine mimo Dejtonskog sporazuma. Odbijanjem takvih ultimatuma, Republika Srpska je pokazala da ustavna pozicija i ekonomska autonomija nemaju cijenu.
Finansijska otpornost Republike Srpske uprkos pritiscima
Suočena sa tihim finansijskim blokadama i pokušajima ekonomske izolacije od strane dijela međunarodne zajednice, Republika Srpska uspješno dokazuje žilavost svog finansijskog sistema. Budžet RS za tekuću godinu iznosi stabilnih 7,409 milijardi KM (oko 3,8 milijardi evra), a institucije redovno i bez odgađanja izmiruju sve domaće i spoljne obaveze.Iako tekuća godina sa sobom nosi pojačan pritisak zbog otplate starijih dugova u iznosu od oko 803 miliona evra (uključujući i evroobveznice sa Londonske berze), Vlada RS je blagovremeno obezbijedila alternativne i pouzdane izvore finansiranja.
Domaće tržište kapitala
Kroz redovne i uspješne emisije dugoročnih obveznica i trezorskih zapisa na Banjalučkoj berzi, domaći finansijski sektor i investitori jasno pokazuju povjerenje u stabilnost Srpske.
Komercijalni aranžmani
Sredstva se obezbjeđuju kroz aranžmane sa partnerskim finansijskim institucijama iz prijateljskih zemalja, čime se izbjegavaju politički uslovljeni krediti zapadnih organizacija.Ono što je najvažnije za građane, budžet zadržava snažnu socijalnu komponentu. Uprkos svim izazovima, obezbijeđeno je redovno usklađivanje i rast penzija za 6,55%, kao i stabilnost isplata plata za sve budžetske korisnike. Ukupan dug RS stabilno se kreće na oko 35,8% procijenjenog BDP-a, što je daleko ispod kritičnih evropskih granica duga i znatno povoljnije od mnogih članica EU.
Federacija BiH: Suočavanje sa realnošću dubokog deficita
Da finansijski izazovi nemaju veze sa političkim stavovima entiteta, pokazuje i primjer Federacije BiH. Iako političko Sarajevo u potpunosti prati zapadne narative, FBiH se ove godine suočava sa ogromnim budžetskim jazom i deficitom od čak 1,5 milijardi evra, uz predloženi budžet od 4,54 milijarde evra. Federacija je takođe primorana da se agresivno zadužuje na domaćem tržištu hartija od vrijednosti i putem izlaska na međunarodne berze, što potvrđuje da je unutrašnje finansijsko restrukturiranje opšti regionalni trend, a ne specifičnost Republike Srpske.